Cari Hesap Nedir?
Cari hesap, bir işletmenin müşterileri ve tedarikçileriyle olan alacak-borç ilişkisinin kayıt altına alındığı hesaptır. Her müşteri ve tedarikçi için ayrı ayrı tutulur; böylece kime ne kadar borçlu veya alacaklı olduğunuzu anlık olarak görebilirsiniz.
Cari hesap kavramı, özellikle vadeli satış yapan işletmeler için kritiktir. Peşin satış yapıyorsanız her işlem anında kapanır. Ama müşteriye "sonu öde" veya "ay sonu kapatırız" derseniz, bu açık hesap cari hesapta takip edilmelidir.
Türkiye'de küçük işletmelerin büyük çoğunluğu müşteri ve tedarikçileriyle vadeli çalışır. Bu nedenle cari hesap takibi, ön muhasebenin en önemli modüllerinden birini oluşturur.
Müşteri Cari Hesabı: Alacaklarınızı Yönetin
Müşteriye sattığınızda bir alacak doğar. Müşteri ödeme yaptığında bu alacak kapanır. İkisi arasındaki fark "açık bakiye" olarak cari hesapta görünür.
Müşteri cari hesabında dikkat etmeniz gereken durumlar:
- Vadesi geçen alacaklar: Bugün itibarıyla tahsil edilmemiş faturalar. Haftalık kontrol şart.
- Yüksek bakiyeli müşteriler: Açık hesabı belirli bir sınırı aşan müşterilere yeni vadeli satış durdurun.
- Uzun süreli açık hesaplar: 90 günü aşan alacaklar için hukuki yollara başvurma zamanı gelmiş olabilir.
- Kısmi ödemeler: Müşteri tam ödeme yerine parça parça ödüyorsa bu ödemeleri doğru faturalara eşleştirin.
Bu alacak şu yollarla kapanır:
- Nakit veya havale ile ödeme
- Çek veya senet ile ödeme (çek vadesi dikkat)
- İade (mal geri geldiğinde borç azalır)
- Mahsuplaşma (karşılıklı borç varsa birbirini siler)
Tedarikçi Cari Hesabı: Borçlarınızı Yönetin
Tedarikçiden mal veya hizmet aldığınızda bir borç doğar. Bu borcu takip etmek, vadeli ödemelerde gecikmeyi önler ve tedarikçiyle ilişkiyi sağlıklı tutar. Unutulan veya geç ödenen tedarikçi borçları hem ceza/faiz hem ilişki zararına yol açar.
Tedarikçi cari hesabı sayesinde:
- Hangi tedarikçiye ne zaman ne kadar ödenmesi gerektiğini önceden bilirsiniz
- Vade yaklaştığında nakit rezervi hazırlarsınız
- İskonto fırsatları için erken ödeme planlaması yapabilirsiniz
- Tedarikçi ile anlaşmazlık çıktığında kayıtlara başvurabilirsiniz
Cari Ekstre: Ne İçerir, Ne Zaman Gönderilmeli?
Cari ekstre, bir müşteri veya tedarikçinin belirli bir dönemdeki tüm işlemlerini, ödemelerini ve mevcut bakiyesini gösteren belgedir. Hem şeffaflık sağlar hem de ödeme disiplinini artırır.
Ekstre içinde şunlar yer alır:
- Dönem başı bakiye (önceki dönemden devir)
- Her fatura: tarih, fatura no, tutar, vade
- Her ödeme: tarih, ödeme yöntemi, tutar
- Her iade veya mahsup
- Dönem sonu bakiye (borç mu, alacak mı)
Ekstre gönderme sıklığı:
- Aylık: Aktif müşterilere ay sonu gönderim — en yaygın yöntem
- Çeyreklik: Daha az aktif ama yüksek hacimli müşterilere
- Talep üzerine: Müşteri istediğinde anında üretilebilmeli
- Anlaşmazlık durumunda: Hemen — gecikmeden, kayıtlarınızla birlikte
Cari Hesap Bakiyesi Negatif Çıkarsa?
Müşteri cari hesabında negatif bakiye (alacak bakiyesi müşteri lehine), müşterinin fazla ödeme yaptığı anlamına gelir. Bu genellikle şu sebeplerle oluşur:
- Müşteri iade etmeden önce ödeme yaptı
- Yanlış tutar ödeme yapıldı
- Fatura henüz kesilmemişti, müşteri peşin yatırdı
Bu durumda müşteriye ya iade yapılır ya da bir sonraki satıştan mahsup edilir. Her iki durumda da yazılımınızda kayıt altına alınmalıdır.
Cari Hesap Takibinin Faydaları
Düzenli cari hesap takibi işletmenize şu somut faydaları sağlar:
- Tahsilat kayıplarını önler: Unutulan alacaklar zamanla tahsil edilemez hale gelir
- Gereksiz ödemeleri önler: Zaten ödenmiş faturalar tekrar ödenmez
- İş ilişkisini korur: Yanlış bakiye bildirimi müşteri/tedarikçi ile anlaşmazlığa yol açmaz
- Nakit planlamasını güçlendirir: Gerçek alacak durumunu bilmeden sağlıklı nakit planlaması yapılamaz
- Kredi kararlarını destekler: Hangi müşteriye ne kadar vade vereceğinizi geçmiş verilere bakarak belirlersiniz
Yazılımda Cari Hesap Nasıl Çalışmalı?
El ile cari takibi yapmak — özellikle müşteri sayısı 10'u aştığında — hata riski yüksek ve zaman alıcıdır. Bir ön muhasebe programında cari modülü şunları otomatik olarak yapmalıdır:
- Fatura kesildiğinde cari otomatik borçlanır
- Tahsilat girildiğinde cari otomatik alacaklanır
- Tek tıkla ekstre PDF'i üretilir
- Vadesi geçmiş alacaklar filtrelenebilir
- Yaşlandırma analizi: 0-30 gün, 30-60 gün, 60-90 gün, 90+ gün bakiye ayrımı
- Müşteri bazında bakiye limiti tanımlanabilir
Rahat Muhasebem'de tüm bu işlemler entegre çalışır. Fatura keserken müşteriyi seçerseniz cari hesap anında güncellenir; ekstre almak için sadece müşteriyi seçip "Ekstre İndir" demeniz yeterlidir. Vadesi geçen alacaklar tek ekranda listelenir, her birinin durumunu kolayca takip edebilirsiniz.
İlgili Konular
Cari hesap takibi ile birlikte kullanmanız gereken modüller:
- E-Fatura ve E-Arşiv — Fatura cari hesabı otomatik günceller
- Kasa Yönetimi — Tahsilat yapınca hem cari hem kasa güncellenir
- Ön Muhasebe Nedir? — Cari hesabın genel muhasebedeki yeri
- Rahat Muhasebem Fiyatları — Cari modülü dahil, yıllık ₺2.500
Sık Sorulan Sorular
Cari hesap ile banka hesabı aynı şey mi?
Hayır. Banka hesabı gerçek para hareketlerini gösterir. Cari hesap ise müşteri/tedarikçiyle olan borç-alacak ilişkisini gösterir. Müşteriye fatura kestiğinizde cari hesap güncellenir, tahsilat yapınca hem cari hem banka/kasa güncellenir.
Her müşteri için ayrı cari hesap açmak zorunda mıyım?
Evet. Her müşteri/tedarikçi ayrı bir cari hesap kartına sahip olmalıdır. Bu, işlem geçmişini temiz tutar ve kolayca sorgulanabilmesini sağlar.
Cari hesabı kapatmak ne demek?
Müşterinin tüm borçlarını ödeyip bakiyenin sıfırlanması anlamına gelir. "Hesap kapatma" olarak da bilinir. Yıl sonu veya ilişki kesildiğinde yapılır.